Bağlantı Şemaları

Zayıf Akım Bağlantı Şemaları

Bir zayıf akım projesinin başarısı, doğru tasarlanmış bağlantı şemasına (sistem topolojisine) bağlıdır. Bağlantı şeması, sistem bileşenlerinin birbirine nasıl bağlanacağını, hangi kablo tipinin kullanılacağını, güç kaynaklarının nereden besleneceğini ve yedeklilik ihtiyaçlarını tanımlayan mühendislik dokümanıdır. Mersin'de apartman, villa, ofis veya endüstriyel tesis fark etmeksizin, her projeye özel bağlantı şeması hazırlanmalıdır. Aşağıda en yaygın zayıf akım sistemlerinin bağlantı topolojilerini metin tabanlı diyagramlarla ve detaylı açıklamalarla sunuyoruz.

Diyafon Sistemi Bağlantı Şeması

Tipik bir apartman diyafon sisteminde temel topoloji yıldız (star) mimarisi veya daisy-chain (papatya zinciri) olabilir. Geleneksel analog sistemlerde her daireye giriş panelinden ayrı bir kablo hattı çekilir (yıldız topoloji - star). Dijital/IP sistemlerde ise kat dağıtıcı switch'ler aracılığıyla dallanma yapılır. Aşağıda tipik bir 10 daireli apartman için geleneksel analog görüntülü diyafon bağlantı şemasını gösteriyoruz:

                  +------------------+
                  |  GİRİŞ PANELİ   |
                  |  (Dış Kapı)     |
                  |  220V AC Giriş  |
                  +--------+---------+
                           |
            +--------------+--------------+
            |  Ana Besleme Kablosu       |
            |  (2x1.5 mm² NYM 220V AC)   |
            +--------------+--------------+
                           |
               +-----------+-----------+
               |    KAT DAĞITICI (Z Kat)|
               |    (Kat Pano)          |
               +-----------+-----------+
                           |
         +-----------------+-----------------+
         |                                   |
   +-----+------+                      +-----+------+
   | Daire 1    |                      | Daire 2    |
   | Monitör    |                      | Monitör    |
   | (7" Ekran) |                      | (7" Ekran) |
   +------------+                      +------------+
         |                                   |
   [2x0.75+Koaksiyel RG59]           [2x0.75+Koaksiyel RG59]
   (Max 50 m)                         (Max 50 m)

    Besleme: 18V DC (Panel Üzerinden)
    Veri:    2 telli polarize bus
    Video:   Koaksiyel 75 Ohm (PAL)

Yukarıdaki şemada görüldüğü gibi, giriş paneli 220V AC şebeke gerilimi ile beslenir ve dahili transformatörü üzerinden 18V DC çıkış sağlar. Panelden kat dağıtıcıya (floor distributor) giden ana hat, hem güç hem de ses sinyalini taşır. Kat dağıtıcıdan her daire monitörüne 2 telli polarize bus hattı (ses ve data) ile birlikte koaksiyel RG59 kablo (görüntü sinyali) çekilir. Dijital IP diyafon sistemlerinde ise bu yapı tamamen değişir: giriş paneli IP tabanlıdır, her daireye CAT6 FTP kablo çekilir ve kat dağıtıcı yerine PoE switch kullanılır. IP sistemlerde maksimum mesafe Ethernet standardı gereği 100 metredir; daha uzun mesafelerde fiber optik dönüştürücü (media converter) kullanılması gerekir. Mersin'de özellikle yeni yapılan yüksek katlı binalarda IP diyafon topolojisi giderek yaygınlaşmaktadır.

IP CCTV Sistemi Topolojisi

Modern IP kamera sistemlerinde en yaygın topoloji yıldız (star) yapısıdır. Tüm IP kameralar bir PoE (Power over Ethernet) switch'e bağlanır; bu switch hem veri iletimini hem de kameraların güç beslemesini tek bir CAT6 kablo üzerinden sağlar. NVR (Network Video Recorder) cihazı da aynı switch üzerinden tüm kamera yayınlarını alır ve kaydeder. Bu mimari, her kameranın bağımsız çalışmasını garanti eder; bir kamera veya kablo arızası diğerlerini etkilemez.

Daisy-chain (papatya zinciri) topolojisi ise IP kameralarda genellikle önerilmez, çünkü zincirdeki bir kopukluk sonraki tüm kameraları devre dışı bırakır. Ancak bazı özel durumlarda, dahili switch çipine sahip (cascade) kameralar kullanılarak sınırlı daisy-chain yapılabilir. Bant genişliği hesaplaması yaparken dikkat edilmelidir: 8 adet 4K IP kamera, her biri yaklaşık 15-20 Mbps bant genişliği tüketir. Bu durumda NVR'a giden omurga hattı en az 200 Mbps kapasiteye sahip olmalı ve switch'in backplane bant genişliği bu yükü kaldırabilmelidir. Gigabit PoE switch'ler, çoğu küçük ve orta ölçekli CCTV projesi için yeterlidir. Uzak binalardaki kameralar için fiber optik + media converter veya wireless PTP (Point-to-Point) köprü çözümleri kullanılır.

SMATV (Merkezi Uydu) Dağıtım Şeması

SMATV (Satellite Master Antenna Television) sistemi, tek bir çanak anten kurulumuyla apartmandaki tüm dairelere uydu yayını dağıtmayı sağlar. Temel topoloji ağaç (tree) yapısıdır. Sinyal akışı şu şekildedir: Uydu çanağından (dish) gelen LNB çıkışı, multiswitch cihazına girer. Multiswitch, gelen uydu sinyalini (genellikle 4 polarizasyon çıkışı: Dikey-Alçak, Yatay-Alçak, Dikey-Yüksek, Yatay-Yüksek) daire başına ayrıştırarak dağıtır. Kat dağıtıcı multiswitch'ler aracılığıyla sinyal her kata taşınır ve prizler aracılığıyla daire içindeki uydu alıcısına veya TV'ye ulaştırılır.

RG6 veya RG11 koaksiyel kablolar kullanılır. Ana dağıtım hattı (çanak ile multiswitch arası) RG11 ile yapılır çünkü sinyal kaybı daha düşüktür. Multiswitch'ten kat dağıtıcıya ve prizlere ise RG6 yeterlidir. Her daire için minimum 2 koaksiyel hat (uydu + karasal) planlanmalıdır. Yeni nesil sistemlerde dCSS (dijital Channel Stacking Switch) teknolojisi ile her daireye tek bir koaksiyel hat üzerinden çoklu tuner desteği sağlanabilir. Mersin'de Toroslar ve Erdemli gibi ilçelerde LNB sinyal seviyeleri coğrafi konuma göre değişiklik gösterdiğinden, multiswitch seçiminde kazanç (gain) değerleri dikkatle hesaplanmalıdır.

Yangın Algılama Sistemi Loop Yapısı

Yangın algılama sistemleri, güvenilirlik gereksinimi nedeniyle loop (döngü) topolojisi kullanır. Bir loop hattı, yangın panelinden başlar, sırayla tüm dedektör ve butonlardan geçer, sonra tekrar panele döner. Bu sayede hattın herhangi bir noktasından kopması durumunda, panel loop'un iki ucundan da cihazlarla haberleşmeye devam edebilir ve arıza konumunu hassas şekilde raporlayabilir.

Class A (Style 6/7) loop, her dedektörde izolatör (isolator) bulundurur ve loop kopması durumunda tüm cihazlar çalışmaya devam eder; kopma noktası panele bildirilir. Class B (Style 4) loop ise daha eski ve basit yapıdır; kopma durumunda kopan bölümdeki cihazlar devre dışı kalır. BYKHY, bina yüksekliği 21.5 metreyi aşan yapılarda Class A loop zorunluluğu getirmiştir. Her loop'a maksimum 127 adreslenebilir cihaz (dedektör, buton, siren, I/O modül) bağlanabilir. Loop kablosu olarak 2x1.5 mm² yangına dayanıklı (FE180/E30) ekranlı sinyal kablosu kullanılır. Mersin'deki yüksek katlı rezidans ve AVM projelerinde tipik olarak 4-8 loop'lu paneller kullanılmakta, her loop bir yangın zonunu kapsamaktadır.

Akıllı Ev Sistemi Topolojisi

Akıllı ev sistemleri, merkezi bir hub/kontrolör etrafında şekillenen mesh (örgü) topoloji kullanır. Zigbee ve Z-Wave gibi kablosuz protokoller, cihazların birbiri üzerinden sinyal ileterek (mesh) menzili genişletmesini sağlar. Her cihaz hem sinyal alıcı hem de tekrarlayıcı (repeater) olarak çalışabilir. Sistemin omurgasını oluşturan hub, Wi-Fi veya Ethernet üzerinden internete bağlanır ve mobil uygulama ile kontrol imkanı sunar.

Tipik bir akıllı ev topolojisinde hub'a doğrudan bağlı cihazlar (kapı sensörü, hareket dedektörü, akıllı priz, termostat vana) mesh ağı oluşturur. Pille çalışan cihazlar genellikle sadece uç nokta (end device) olarak çalışırken, sürekli enerjili cihazlar (akıllı priz, röle modülü) router görevi görerek ağı genişletir. Matter standardı ile birlikte farklı marka ve protokoller arasında birlikte çalışabilirlik sağlanmıştır. Villa tipi yapılarda, ana bina ile müştemilat arasındaki mesafe 30 metreyi aşıyorsa, ilave bir Zigbee/Z-Wave tekrarlayıcı yerleştirilmeli veya Ethernet omurga üzerinden ikinci bir hub eklenmelidir. Mersin'deki yazlık ve villa projelerinde KNX kablolu sistem ile Zigbee kablosuz sistem hibrit olarak kullanılmakta, kritik güvenlik fonksiyonları (yangın, hırsız alarm) kablolu olarak çözülmektedir.